Category Archives: Արվեստասերների ակումբ

Երվանդ Վարդանյան. «Գրողն իր գործով պետք է նյարդային իմպուլս լինի ուղեղի համար»

«Կնատյացության գաղափարը չպետք է հասկանալ բառացի՝ ես ատում եմ կնոջը, չեմ ուզում նրան տեսնել: Պետք է հասկանալ դրա փիլիսոփայական պահը, որ կինը չի թողնում տղամարդուն հասնել անձնական կատարելության, հոգևոր բարձրացման ու նրան վերադարձնում է մարմնական, սեռական մակարդակին: Հենց այս կոնֆլիկտն է, որ շատ գրողների ստիպել է այդպես մտածել: Ապրելու, գրելու ընթացքում զգում ես կնոջ ներկայության կարիքն, ու այդ տանջանքները ստիպում են մտածել կնոջ դերի մասին», – ասում է գրող, պատմաբան Երվանդ Վարդանյանը:  image2

«ՀԵՔ» ծրագրի Արվեստասերների ակումբի հանդիպման ժամանակ երիտասարդ գրողը ներկայացրել էր «Միզոգենիա՝ կնատյացությունը գրականության մեջ» թեման: Թե ինչու էր հատկապես այս թեման ընտրել երիտասարդական ակումբում խոսելու համար, Երվանդը պարզաբանում է, որ իր կարծիքով՝ թեմայի վերաբերյալ տեղեկատվության պակաս կա: Միաժամանակ, այն հետաքրքիր և ինտրիգային է:

Գրականության մեջ միզոգենիայի օրինակները շատ են. սկսած հին հունական առասպելաբանությունից ու աստվածաշնչյան պատմություններից մինչև Լև Տոլստոյի և Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի գործերը: Բայց կնատյացության դրսևորման «գագաթնակետը» Երվանդը համարում է ավստրիացի փիլիսոփա և հոգեբան Օտտո Վեյնինգերի «Սեռ և բնավորություն» գործը: Այստեղ վերջինս խոսում է տղամարդու և կնոջ տարբերությունների ՝ «տղամարդկային» և «կանացի» սկզբի մասին: Հեղինակը տղամարդկանց է վերագրում գիտակցության, ստեղծագործելու և ճգնավորության բարձր մակարդակը, այնինչ կանանց համարում է գիտակցության պարզունակ մոդել, անարդյունավետության և զգայունության կրողներ:

«Գրողներից շատերը կանանց լավ էլ սիրել են, դա չէ խնդիրը: Կնոջ մեջ նրանք ատում էին այն «գայթակղությունը», որը չի թողնում հասնել իրենց անձնական կատարելությանը, այլ միշտ քաշում է կրքերի աշխարհ», – պարզաբանում է Երվանդը:

Երվանդն էլ ունի «կնատյացության» իր օրինակը: Խոսքը վերջինիս «Կարճ պատմություն կնատյացության մասին» պատմվածքի մասին է: Այստեղ գրողը ներկայացնում է Ֆրանսիայում իր հանդիպումը մի կնոջ հետ, ով «կարդում էր միայն ժամանակակից կին գրողների գործերն ու ապրում էր պահով»: Այնուհետև Երվանդը ներկայացնում է իր դիտարկումները՝ կապված տղամարդու և կնոջ տարբերությունների հետ:

image1«Տղամարդը անցյալին է միտված, իսկ կինն ավելի շատ ապրում է ներկայով: Իսկ ներկայով ապրող մարդը չի կարող գրականությանը տրվի ամբողջությամբ, որովհետև եթե ապրում ես ներկայով, արդեն իսկ ժամանակ չես ունենում մտածել գրելու մասին. դու ուղղակի ապրում ես պահը, զգացմունքը, – ասում է Երվանդը: – Կինն ավելի շատ միտված է ապրել ներկա ժամանակով: Իսկ գրականությունն արդեն անցյալն է, որպես գրվածք այն անցյալի դարակում է: Փոխարենը, կինը կարող է լավ ընթերցող լինել, որովհետև կարդալու գործընթացը ներկա է»:

Երվանդ Վարդանյանը պատրաստվում է հրատարակել իր առաջին վեպը

«Գրականությամբ պետք է ինչ-որ բան փոխես մտածող մարդկանց մեջ: Գրականությունը հայացք, տեսադաշտ է: Քո տեսադաշտի միջոցով պետք է մարդկանց ցույց տաս՝ ինչ ես տեսնում: Որպես գրող դու նրանց տալիս ես ակնոց. կարող է մեկի համար այն հեռատեսի լինի, մյուսի համար՝ կարճատեսի», – ասում է Երվանդը:

Վերջինս գրողի ու գրականության հիմնական խնդիրներից մեկը համարում է ոճի դրսևորումը: Իր սեփական ոճը բնորոշելու համար նա համոզված է, որ որպես գրող դեռ երկար ճանապարհ ունի անցնելու:
«Ոճը քանդակի պես է. քեզ քար են տալիս, սկսում ես քանդակել: Հիմա գլուխը քանդակել եմ, բայց ոտքերը կամ ձեռքերը մնացել են. տարիների ընթացքում է դա ստեղծվում», – ասում է Երվանդը:

Վերջին շրջանում Երվանդ Վարդանյանն իր գրական ստեղծագործությունները պարբերաբար հրատարակում է գրական հանդեսներում: Այժմ նա աշխատում է իր վեպի վրա, որը պատրաստվում է հրատարակել այս տարվա ընթացքում: Վեպի ստեղծման ընթացքը նա համեմատում է ճարտարապետության հետ.  կարծես նա ճարտարապետն է, ում տվել են թուղթ, և այժմ պետք է քաղաքը նախագծի:

Երվանդի վեպի գլխավոր հերոսը հայ երիտասարդ է, ով ուսանում է Գերմանիայում: Սակայն imageուսումնական գործընթացը երիտասարդի համար ոչ այնքան բարենպաստ է ընթանում, և անգամ համալսարանից դուրս մնալու վտանգ կա: Փոխարենը, նա մի խումբ երիտասարդների հետ հաճախում է գրականության ակումբ, որտեղ մի օր հետաքրքիր դեպք է պատահում: Ակումբը դրամաշնորհ է շահում, որի պայմանների համաձայն գրականասերների այս խումբը պետք է վեպ գրի: Վերջիններս որոշում են, որ խմբի մասնակիցներից յուրաքանչյուրը պետք է գրի վեպի մի գլուխը: Հերթականությունը որոշվում է վիճակահանությամբ: Գլխավոր հերոսին բաժին է ընկնում գրել վեպի վերջին գլուխը: Այսպիսով, Երվանդի վեպի մեջ «ծնվում է» իր հերոսի վեպը: Վեպի մեկ այլ սյուժետային գծում գլխավոր հերոսը ժամանակ առ ժամանակ տարբեր կենդանիների շորեր է հագնում, և երեխաներին զվարճացնելու ընթացքում նրանց համար հեքիաթներ կարդում:

Երվանդն իր առջև խնդիր է դրել վեպում ներկայացնել մի քանի շերտեր, որոնք վեպը պետք է դարձնեն հետաքրքիր: Նա համոզված է, որ վեպը պետք է խաղային տարրեր ունենա, որպեսզի հետաքրքրի ընթերցողին և վերջիններս «ուզենան վեպում ապրել»:

«Գրողն իր գործով պետք է նյարդային իմպուլս լինի ուղեղի համար, դա կարող է ցավ, ջղաձգում առաջացնել, բայց գոնե ազդակ կտա», – ասում է Երվանդը:

Թե ինչի մասին է լինելու վեպի հերոսի վեպը, Երվանդը դեռևս չի ներկայացնում: Իսկ վեպի վերնագիրը ընթերցողը կիմանա վերջում՝ վեպի ավարտից հետո միայն:

Նյութը՝  Մերի Մամյանի, Անգլախոսների ակումբի ակումբավար /Երևան/

Լուսանկարները՝  Լիլիթ Գրիգորյանի, Արվեստասերների ակումբի ակումբավար /Երևան/

Գույներ…

12901056_1146597675372110_12951378693101504_oԱսում են, եթե կյանքում ինչ-որ վատ բան է լինում, դրա մեջ միշտ պետք է գտնել լավը։ Իմ կամավորական աշխատանքը «ԿԱԶԱ» հիմնադրամում սկսվել է հենց այդպես։ Այդպիսի օրերից մեկի ժամանակ ծանոթացա ընկերներիցս մեկի հետ, ով հաճախում էր «ԿԱԶԱ» հիմնադրամ, նա առաջարկեց գնալ իր հետ։ Այդպես հաճախելով մի օր առաջարկ ստացա վարելու արվեստասերների ակումբը։ Սկզբում քիչ էի հասկանում իմ դերը, հետո, ծանոթանալով և ուսումնասիրելով ծրագրիը, կարողացա հասկանալ այն։ Արվեստը ամենուր է, ուղղակի պետք է զգալ ու տեսնել այն «ԿԱԶԱ»-ում աշխատում եմ  երկու տարի ու չեմ պատկերացնում իմ առօրյան առանց իմ ակումբի ու մասնակիցների։ Սա մեծ հնարավորություն է զարգանալու, ստանալու նոր գիտելիքներ ու հմտություններ, առաջ շարժվելու, ձեռք բերելու նոր ընկերներ։ Սիրում եմ լինել վառ, աշխույժ և իմ մասնակիցներին տալ նոր մտքեր և գույներ։ Շատ հետաքրքիր էր միշտ փորձը կիսել ու փոխանցել այլ երկրների երիտասարդների հետ, ծանոթանալ նրանց մշակույթներին, շփվել ու ձեռք բերել նոր փորձ, հմտություններ ու իհարկե նոր ընկերներ։ Այս տարի ինձ հնարավորություն ընձեռնվեց մեկնելու Վրաստան երիտասարդական փոխանակման ծրագրի: Այն վերաբերվում էր բնապահպանությանը։ Քանի որ  այն իմ առաջին միջազգային ծրագիրն էր ու լավ չէի տիրապետում լեզվին, սկզբում շատ էի անհանգստանում, որ չեմ կարողանա շփվել, հարմարվել, հասկանալ ու օգտակար լինել իմ թիմին։ Սակայն պարզվում է, որ միայն լեզուն չէ որ միավորում է մարդկանց։

12494855_10153715890568500_3127381401587986045_n

Ծրագրին  ներկայացնում էինք մեր երկրները ու առկա բնապահպանական խնդիրները՝ փորձելով առաջարկել լուծումներ։ Ծանոթացա այլ մշակույթների և շատ դրական մարդկանց հետ, ձեռք բերեցի նոր ընկերներ, որոնց հետ շփումը հուսամ երկարատև կլինի։ Հիացած եմ Վրաստանով. բնությունն ուղղակի հրաշք էր: Ինձ ոգեշնչել է այդ երկիրը։ Իսկ ամենակարևորը, բացի փորձից և հմտություններից, ես գտա  ու բերեցի ինձ հետ նոր գույներ, քանի որ այս կյանքում ինձ համար ամեն մարդ ունի իր գույնը։

Ատա Տոնոյան

Արվեստասերների ակումբի ակումբավար